Өөрөөр хэлбэл, ажилтныг бүтцийн өөрчлөлтийн улмаас
халж байгаа бол заавал нэг сарын өмнө мэдэгдэл өгөх ёстой. Мэдэгдэл гэдэг нь халах
тухайгаа  ажилтанд  бичгийн  хэлбэрээр  өгч  баталгаажуулсан  байх  явдал  мөн.  Гэвч
ихэнх  байгууллагын  захиргаа    бүтцийн  өөрчлөлтийн  талаар  ажилтандаа  нэг  сарын
өмнө мэдэгдэхгүйгээр шууд халдаг ба энэ нь хууль бусаар ажлаас халж байгаа явдал
юм.
Практик дээр олон байгууллага ажилтнуудаа мэргэжлийн ур чадвар дутмагаас
ажилдаа  тэнцэхгүй гэж ажлаас нь халдаг.
Тэр ч байтугай мэргэжилтэй байсан ч хүмүүсийн яриаг үндэслэн ажилдаа муу
гэж  халсан бодит жишээ бий.  Гэтэл  ажилтан  дээд боловсролгүй буюу боловсролын
үнэмлэхгүй  нь  мэргэжилдээ  тэнцэхгүй  гэсэн  үг  биш.  Энэ  үндэслэлээр  ажлаас  нь
халахдаа  тухайн  байгууллагын  харьяа  дээд шатны  байгууллагын  буюу  эсвэл  тухайн
байгууллагын  “Мэргэжил  ур  чадварын  түвшин  тогтоох  комисс”-ын  дүнг  үндэслэн
халж болох ба хэрэв ийм шалгалт аваагүй бол таныг ажлаас халж байгаа нь хууль бус
үйлдэл болно. Ажлаас халагдсан ажилтан дараахь тохиолдолд  байгууллагаасаа ажлаас халагдсаны
тэтгэмж  авах эрхтэй:
1.  орон  тооны  цомхотголд  орсон,  байгууллага  нь  татан  буугдсан,  ажилтны
тоог цөөрүүлсэн;
2.  ажилтан  мэргэжил,  ур  чадварын  хувьд  ажилдаа  тэнцэхгүй  болсон  нь
тогтоогдсон;
3.  60 нас хүрч өндөр насны тэтгэвэр авах эрх үүссэн;
4.  ажилтан цэргийн албанд татагдах болсон.
Эдгээр тохиолдлын улмаас  ажлаас халагдаж байгаа ажилтанд ажил олгогчоос 1
сар, түүнээс  дээш хэмжээний цалинтай тэнцэх тэтгэмж  олгодог.
Ажил,  үүргээ  гүйцэтгээгүй  үед  ажил  албан  тушаалыг  дараахь  тохиолдолд  ажил
олгогчоос хэвээр хадгалах үүргийг хүлээдэг. Үүнд:
1.  төрийн байгууллагын сонгуульт үүрэг 3 сар хүртэл хугацаагаар гүйцэтгэж
байгаа;
2.  ээлжийн амралттай байгаа;
3.  эмнэлгийн  шинжилгээ  хийлгэх,  донорын  үүрэг  гүйцэтгэх,  эмчийн
магадлагаагаар болон захиргааны чөлөөтэй байгаа;
4.  жирэмсний  болон  амаржсаны  амралттай    болон  хүүхэд  асрах  чөлөөтэй
байгаа;
5.  хамтын  гэрээ,  хэлэлцээр  байгуулах,  хэлэлцээ  хийхэд  болон  хууль
тогтоомжийн дагуу зохион байгуулсан ажил хаялтад оролцож байгаа;
6.  цэргийн  зарлан  дуудах  хуудас  авсан  ажилтныг  цэргийн  жинхэнэ  албанд
татсан тухай цэрэг татлагын комиссын шийдвэр гартал;
7.  хууль  тогтоомж,  хамтын  ба  хөдөлмөрийн  гэрээнд  заасан  бусад
тохиолдолд. .8.2.1. Ажилгүйдлийн тэтгэмж гэж юу вэ?
Сая бид байгууллагаас олгох ажлаас халагдсаны тэтгэмжийн талаар авч үзсэн.
Өмнөх бүлэгт ажилтан сар бүр нийгмийн даатгалын шимтгэл төлдөг талаар үзсэн ба
цалингаас төлдөг 10% -ийн 0.5 % нь ажилгүйдлийн даатгалын санд хуримтлагддаг.
Тэгвэл  ажилтан  ажилгүй  болсон  үед  шимтгэл  төлсний  хариу  болгон  нийгмийн
даатгалын сангаас ажилгүйдлийн тэтгэмж олгодог.
Энэ тэтгэмжийг авахад заавал “Хөдөлмөрийн  тухай хууль”-д заасан үндэслэлээр
халагдсан байхыг  шаардахгүй. Харин ажилгүйдлийн тэтгэмж авах хугацааны болзол
хангасан байх ёстой. /Энэ талаар “Нийгэм хамгааллын эрх зүй” сэдвээс үзнэ үү./
Ажилтан  эдгээр  тэтгэмжийн  аль  алиныг  авч  болох  бөгөөд  юуны  өмнө
ажлаас халагдсаны тэтгэмжийг авах ба үүнийг авч дууссаны дараа сараас   нь эхлэнажилгүйдлийн  тэтгэмжийг  олгоно. Ажилтан    ажил  олгогчийн  санаачлагаар  ажлаас
үндэслэлгүй халагдсан  тухай нэхэмжлэлээ ажлаас халсан тушаал, шийдвэрийг  хүлээн
авснаас  хойш  нэг  сарын  дотор шүүхэд    гаргах  ба  харин  хүндэтгэн  үзэх шалтгааны
улмаас  энэ  хугацааг  хэтрүүлсэн бол    үүнийгээ нотлон шүүхэд  хандаж болно. Хэрэв
ажлаас  үндэслэлгүй  халсан  гэж  шүүхэд  хандах  бол  улсын  тэмдэгтийн  хураамжинд
250  төгрөг  тушаана.  Гол нь нэхэмжлэл  гаргах  хөөн  хэлэлцэх  хугацаагаа    хүндэтгэн
үзэх  шалтгаангүйгээр  хэтрүүлж  болохгүй.  Харин  хүндэтгэн  үзэх  шалтгааны  улмаас
хэтрүүлбэл энэ тухайгаа нотлон шүүхэд хандаж болно.
Хөдөлмөрийн  тухай  хуулийг Улсын  дээд шүүхээс  тайлбарласнаар  нэхэмжлэл
гаргагч хугацаагаа хүндэтгэн үзэх шалтгааны улмаас хэтрүүлсэн гэдэгт:
•  хүндээр өвчилсөн;
• хорио цээрийн дэглэмд байсан;
•  байгалийн болон нийтийг хамарсан гамшиг тохиолдсон  гэх зэрэг өөрөөс
үл хамаарах шалтгаанаар гомдол гаргах боломжгүй байсныг ойлгодог.
Харин хууль мэдэхгүй явдал нь хүндэтгэн үзэх шалтгаан болохгүй.