Нэг эсвэл цөөн бүл нэгдэн явах нь өөр бусад бүл, хүн амтай харилцах явцад тодорхой хэмжээний бэрхшээл учирдаг байна. Энэ нь мэдээлэл гажих, цаашлаад туйлшрах нэг шалтгаан болсон байна. Энэ нь цаашлаад үгэн мэдээлэлд итгэх, үүнийг ёс заншил, дэг жаягт ашиглах хэлбэр өргөн дэргэрсэн. Үүний тод жишээ бол ДАЛ ясыг амаар мөлждөггүй гэсэн ардын заншил юм. Мөн харилцаанд сонссон мэдээллийг гуйвуулах, давслах хэв маяг ажигллагддаг. Үүнийг жишээгээр үзүүлвэл:
 
Зуун зууны түүхэнд монгол үндэстэн дайн тулаан, дарамт шахалтанд олон орж явсан нь хүнд дарлагдах, этгээд ёг үг хэллэгэнд өртөх дургүй болсон.
Нүүдлийн соёл иргэншилд байдаг нэг том баялаг бол өргөн уудам тал, хөвч ой нуга байдаг. Үүнээс үүдсэн нэг сэтгэлгээ бол хүн хараагүй бол юу ч хийсэн болно гэдэг сэтгэлгээ. Мөн байгальд эрх дураараа байдаг хэв маяг нь бусад зан үйлд бас илэрдэг. Үүний тод жишээ бол замаар хаагуур ч хамаагүй гардаг байдал.
Эдгээрээс гадна нүүдлийн соёл иргэншлийн олон олон зан үйл ард түмний сэтгэлгээнд үеийн үед дамжин удамшсаар цусанд нь шингэсэн байна.

Өнөөгийн монголчуудын сэтгэлгээ
Өнөөдөр монгол үндэстний хүн амын тэн хагас нь суурьшмал соёл иргэншилтэй амьдарч байна. Нүүдлийн болон суурьшмал соёл иргэншлийн хооронд тодорхой хэмжээний зөрчил гардаг. Энэ бол нэг иргэншлээс өөр иргэншилд шилжиж буй үйл явцын зөрчил юм.
Суурьшмал соёл иргэншилд нийгмийн дасан зохицохуй сайн хөгждөг. Энэ нь нийгмийн хэм хэмжээ, үнэт зүйл, ёс суртахуун гэх мэт олон шинэ сэтгэлгээ бий болсон байдаг.

Үргэлжлэлийг : HUMAN CAPITAL сэтгүүлийн ШИНЭ дугаараас (03,04)